در طب سنتی استان اردبیل گیاهان زیر به روش هایی که ذکر شده است، مورد استفاده در مانی قرار می گیرند.


پونه (یارپوز) : جوشانده، دم کرده وعرق برگ، ریشه، ساقه و گل گیاه برای سرماخوردگی و بخور آن برای پوست مفید است. دم کرده و جوشانده برگ و ساقه پونه ضد نفخ، ضد سرفه، خلط آور و آنتی بیوتیک طبیعی بوده و برای درمان عفونت مجاری ادراری و گوارشی، عفونت سر،سینه و گلو، سوء هاضمه و برای درمان سرماخوردگی بکار می رود. همچنین دم کرده و مصرف خام برگ، ساقه و گل این گیاه برای عفونت، سرفه و سرما خوردگی مفید است. برای عفونت های چرکی برگ پونه را بصورت ضماد و خمیر استفاده می کنند. دم کرده برگ پونه پایین آورنده فشار خون می باشد. اگر مقداری پونه را دم کرده و تفاله آن روی دندان چرکین گذاشته شود، دندان درد برطرف می شود. اگر مقداری پونه را دم کرده و از آب آن خمیری با آرد تهیه و برای ساعتی روی صورت و قسمتی از صورت که دندان آن قسمت درد می کند گذاشته شود، برای تسکین دندان درد مفید است. این گیاه درمراتع و کوه های اطراف اردبیل، کنار رودخانه و مزرعه در اول بهار تا پاییز می روید.

گل ختمی: جوشانده و دم کرده ریشه، برگ و گل ختمی برای سرماخوردگی، ورم ها و نیز یبوست (ملین روده سفت) مفید است. دم کرده برگ آن ملین، خلط آور و نرم کننده سینه و گلو می باشد. دم کرده گل آن خلط آور بوده و برای درمان یبوست، سرفه های خشک، برونشیت، نرم کردن سینه، سرماخوردگی، عفونت های داخلی، ریزش مو، شوره سر، خارش پوست، شپش سر و تقویت پوست و مو مفید است. دم کرده برگ و ریشه ختمی برای سرفه، سینوزیت، سر درد و میگرن مفید است و اشتها آور نیز می باشد. همچنین دم کرده برگ و گل این گیاه برای سوزش و ناراحتی های مجاری ادراری به کار می رود. می توان 10 گرم از گل ختمی را در 3 لیتر آب برای تولید شامپو استفاده کرد. این گیاه در تمام سطح استان بخصوص در مراتع، مزرعه های دیم، اطراف کوهپایه های سبلان و ارتفاعات استان در فصل بهار تا پاییز می روید.

گل گاوزبان (گوزبان): دم کرده گل این گیاه آرامبخش، ضد نفخ، کاهنده فشار خون، ضد حساسیت، تقویت کننده قلب است و برای درمان استرس، درد معده، آسم وسرماخوردگی مفید می باشد. همچنین دم کرده گل و برگ آن برای ناراحتی اعصاب، تپش قلب وسرفه مزمن استفاده می شود. جوشانده و دم کرده برگ و گل این گیاه مناسب برای بیماری قلبی- عروقی و فشارخون می باشد. این گیاه بصورت عرق و چای کیسه ای هم مصرف می شود. گل گاوزبان در گردنه حیران در اواخر خرداد و اوایل تابستان می روید.

یمیشان (سرخ ولیک، آت آلماسی): دم کرده برگ، گل و میوه این گیاه برای ضعف قلب و فشارخون مفید می باشد. جوشانده و دم کرده ریشه، برگ و میوه آرام بخش و تصفیه کننده خون بوده و برای درمان بیماری قلبی و جهت گرفتگی عروق مفید است. این گیاه اطراف جنگل ها و کنار مزارع وجود دارد.

بومادران (بویمادره): دم کرده و جوشانده ساقه و گل این گیاه برای تنظیم قاعدگی، درمان گاستریت معده، کم خونی، بیماری های داخلی، عفونت ها و عفونت هلیکوباکتری معده مفید است. جوشانده و دم کرده میوه آن مسکن و برای بواسیر و فشار خون موثر می باشد. مصرف خام، جوشانده و دم کرده برگ، ساقه و گل برای درمان بیماری دستگاه گوارش مفید است. دم کرده و جوشانده برگ و گل بومادران ضد عفونت و مسکن شکم درد است. دم کرده و همچنین خیساندن بومادران در آب، ضد نفخ و برای اعصاب روده و معده مفید است. جوشانده و دم کرده گل این گیاه تقویت کننده معده، ضد التهاب و همچنین برای عفونت داخلی، مسمومیت، عفونت زنانه، رفع کیست زنانه، عفونت هلیکوباکتری معده، عفونت روده، شکم درد و اسهال به کار می رود. پودر گل خشک این گیاه اگر روی زبان ریخته و میل شود، برای تقویت معده و بند آوردن خونریزی مناسب است. همچنین جوشانده ساقه و گل گیاه برای عفونت معده، مثانه و بیضه مفید است. این گیاه در اکثر مناطق اردبیل در محلهای مرطوب کنار جاده ها، مراتع ودامنه های کوهها در اواخر بهار و تابستان می روید.

گل بابونه: دم کرده گل این گیاه قاعده آور، ضد انگل، ضد نفخ، ضد اسپاسم، آرامبخش، مقوی قلب، اعصاب و معده بوده و برای درد شکم، سینوزیت، درد مفاصل، سوء هاضمه و عفونت روده مفید است. همچنین گل بابونه برای میگرن، سردردهای عصبی و آسم مفید است. دم کرده گل و دانه این گیاه آرام بخش بوده و برای هضم غذا مفید می باشد. این گیاه در اکثر مناطق اردبیل، فندقلو، دشت ها و چمن زار در فصل بهار می روید.

آویشن (کهلیگ اوتی): دم کرده برگ و ساقه آویشن آنتی بیوتیک، اشتها آور، ضد انگل، نیروزا و ضد سرفه و برونشیت است و برای سرماخوردگی، اعصاب، عفونت کلیه و مثانه، آسم، فشار خون بالا و درد معده مفید می باشد. دم کرده و خیسانده برگ، ساقه و گل گیاه در آب ضد ویروس و ضد آفت دهان می باشد. دم کرده برگ و گل این گیاه مقوی و ضد نفخ قوی و برای عفونت لوزه مفید است. این گیاه در اطراف مزارع اردبیل، ارتفاعات کوهها و مراتع اردبیل و باغات در اواسط فصل  بهار و تابستان می روید.

گل پر (بالدرغان): دم کرده و مصرف خام دانه گل پر برای رماتیسم و سرد مزاجی مفید است. دم کرده دانه این گیاه یا پودر کرده آن اگر با غذا میل شود، ضد نفخ است. دم کرده و جوشانده گیاه چاشنی غذایی، ضد انگل روده، ضدعفونی کننده روده و مسکن دردهای مفصلی می باشد. دم کرده دانه گیاه چاشنی، معطر و بادشکن است. دم کرده گل آن ضد عفونی کننده، ضد نفخ، مقوی معده و برای معالجه هیستری مفید می باشد. دمکرده برگ، گل و میوه آن برای دستگاه گوارش مفید است. این گیاه دراردبیل در جنگل ها و مناطق آبگیر، کنار چشمه ها و رودخانه ها و مزارع، در فصل تابستان می روید.

گزنه (گیجی تیکان): دم کرده برگ و ساقه گیاه برای قند خون، پروستات، دیابت، رماتیسم، اسهال و چربی، عفونت بانوان، عفونت کلیه و مثانه مفید بوده و ضد درد می باشد. دم کرده برگ و دانه آن برای قند خون و پروستات مفید است. دم کرده برگ، ریشه، ساقه، گل، میوه و دانه این گیاه خون ساز بوده و برای درمان پروستات، قند خون و رماتیسم و تقویت موی سر مفید است. مصرف خام برگ و یا گرفتن عرق این گیاه برای دیابت مفید است. جوشانده برگ و ساقه آن برای فشار خون مناسب است. دم کردن، خیساندن در آب و جوشاندن برگ، ریشه، ساقه و دانه این گیاه برای قند خون و پروستات مفید است. دم کرده برگ این گیاه پایین آورنده قند خون، زیاد کننده شیر مادران، تقویت کننده لثه ورفع کننده تنگی نفس می باشد. گیاه گزنه در نواحی مختلف اردبیل، کوهپایه ها، مراتع، گردنه حیران در فصل های بهار تا پاییز می روید.

علف چشمه (بولاغ اُوتی): مصرف خام برگ آن پایین آورنده قند خون و چربی خون می باشد. جوشانده و دم کرده برگ این گیاه برای کاهش قند خون و تنظیم کم کاری تیروئید مفید است. محل رویش این گیاه معمولا کنار رودها و آب های روان در فصل بهار و تابستان می باشد.

گل بنفشه: روغن گیری گل آن با پایه زیتون موضعی و پایه کنجد برای ریزش مو، سینوزیت، کما و تقویت مغز مفید است. دم کرده برگ، ساقه و گل تب بر، خلط آور، ضد سرفه،  ضد سرماخوردگی، ضد لک و ضد کچلی می باشد. دم کرده گل آن خلط آور و برای درمان سرفه، زکام، آسم، سردرد و میگرن مفید می باشد. محل رویش این گیاه در اکثر مناطق اردبیل، کوه پایه ها و چمن زارها در فصل بهار تا پاییز است.

گل سرخ (قزل گول): دم کرده و مصرف خام گل این گیاه برای درمان بیماری افسردگی، آلزایمر و یبوست بکار می رود. دم کرده گل آن برای درمان مشکلات معده و تقویت و آرامش اعصاب مناسب است. مصرف برگ و گل این گیاه ملین است و برای قلب و اعصاب مفید می باشد. دم کرده گل آن نشاط آور و برای افزایش مقاومت بدن، افزایش میل جنسی، تقویت ریه ها، رفع نفخ معده و رفع تپش شدید قلب مفید است. این گیاه در اکثر مناطق اردبیل در باغات کشت می شود و در اواخر بهار و تابستان گل می دهد. این گیاه بصورت عرق و گلاب نیز بکار می رود.

نعناع کوهی: مصرف خام و دم کرده برگ این گیاه برای دل درد، اسهال مفید بوده وخون ساز است. در اطراف کوه پایه ها و تپه های اردبیل در فصل تابستان می روید.

به: دم کرده دانه به برای سرماخوردگی مصرف می شود. دم کرده برگ به و مصرف چای به برای تقویت قلب (تپش و خفقان)  و بیماری های قلبی مفید است. مصرف میوه به پایین آورنده چربی خون می باشد. دم کرده برگ نیز برای درمان سرفه، اسهال و ناراحتی های ریوی مفید است. محل رویش گیاه در اکثر باغات اردبیل و گیوی می باشد.

خاکشیر (شووَرَن): خیساندن دانه خاکشیر در آب و مصرف آن بصورت شربت ملین، تصفیه کننده خون، مدر و تب بر است و برای درمان تنبلی کبد، کنترل دمای بدن، یبوست، خارش و کهیر، گرمازدگی، رفع زردی، عطش، رفع اسهال و از بین بردن التهابات پوستی مفید است. این گیاه در اکثر مناطق اردبیل در مراتع در فصل های  بهار و تابستان می روید.

کاسنی (چردخ): دم کرده برگ کاسنی تصفیه کننده خون است. دم کرده و جوشانده برگ، ریشه و ساقه گیاه تقویت کننده کبد، تصفیه کننده خون، ضد جوش و لک، ضد یرقان و تنظیم کننده کلسترول خون می باشد و برای تسکین حرارت خون مفید است. جوشانده و دم کرده برگ، ریشه، ساقه، گل، میوه و دانه برای کبد مفید است. جوشانده ریشه و ساقه این گیاه صفرا بر، تب بر، مدر، اشتها آور، ملین و تصفیه کننده خون می باشد. این گیاه دراکثر مناطق استان اردبیل در اطراف مزارع در بهار و تابستان می روید.

گل راعی (گل رایی):گل این گیاه دارویی برای درمان عفونت، مشکلات اعصاب و التهاب به کار می رود. در باغات می روید.

شیرین بیان: جوشانده ریشه این گیاه برای درمان آسم، اختلالات گوارشی، تقویت معده، درمان زخم معده و اسید معده مفید بوده و قاعده آور است. همچنین مصرف شیره ریشه گیاه برای درد معده مفید است. جوشاندن و دم کردن برگ شیرین بیان برای اسید معده، سرفه و گرفتگی صدا مفید است و عرق این گیاه نیز مصرف می شود. این گیاه در مزارع آبی و زمین های حاصلخیز، مراتع، کنار دیوارها و دامنه کوهها در فصل بهار و تابستان (مرداد ماه) می روید و در پاییز ریشه برداشت می شود.

اِسپند (اوزرلیک، اسفنج): مصرف خام دانه آن لاغر کننده و ضد قند خون و برای بعضی بیماری های خاص طبق نظر پزشک تجویز شود. ریشه و دانه این گیاه ضد عفونت و ضد سردی بدن است. محل رویش این گیاه مناطق کوهستانی، جاهای خشک و گرمسیر در فصل تابستان (تیر ماه) می باشد.

غاز ایاقی: دم کرده برگ این گیاه جهت ترس و درمان بیماریهای کبدی مفید است. در اطراف اردبیل می روید.

سیم اتی (قایا قشنگی): جوشاندن ساقه این گیاه برای درمان نازایی، میگرن، تکرر ادرار و عفونت زنان مفید است و همچنین آرامبخش نیز می باشد. این گیاه اطراف رودها در اوایل بهار می روید.

نسترن (گیلدیگ): جوشانده، دم کرده و مصرف خام میوه  این گیاه برای مشکلات خونی و کلیوی مفید است. جوشانده میوه نسترن خون ساز، مدر، سنگ شکن کلیه، تصفیه کننده خون، مقوی قلب، کاهنده قند، چربی و فشار خون، بازکننده گرفتگی عروق است و برای درمان  عفونت مجاری ادراری به کار می رود. مصرف میوه نسترن به صورت خیساندن در آب برای سنگ کلیه و عفونت کلیه و مثانه استفاده می شود. همچنین دم کرده میوه برای کم خونی، پایین آوردن فشار خون و تقویت معده مناسب می باشد. محل رویش این گیاه ارتفاعات اردبیل، مراتع، باغات و همچنین فندقلو است وزمان گلدهی بهار است و در پاییز میوه می دهد.

زرشک وحشی: دم کرده میوه این گیاه برای درمان آلرژی و فشار خون مفید می باشد. محل رویش این گیاه معمولا دشت مغان و زمان میوه دهی آن مرداد ماه می باشد.

کُبَر (کاکی مار): جوشانده ریشه و میوه کُبر خواب آور، مسکن، انرژی زا و برای نیروی جنسی و میگرن مفید است.

کاکوتی: دم کرده برگ و گل و ساقه کاکوتی ضدعفونی کننده، ضد نفخ، خلط آور، ضد ویروس، تب بر ، آرامبخش و برای بیماری های ریوی، عفونت لوزه و گلو، سرماخوردگی، شب ادراری کودکان و سوء هاضمه مفید است. همچنین جوشانده و دم کرده برگ، ساقه و گل این گیاه را برای درمان درد معده و روده و سرماخوردگی بکار می برند. محل رویش گیاه کاکوتی مراتع سردسیر و کوهستانی است و زمان رویش آن بهار (اردیبهشت) تا پاییز می باشد. کاکوتی را معمولا بصورت پودر شده و عرق نیز بکار می برند.

تخم ریحان: خیساندن دانه این گیاه در آب و مصرف آن بصورت شربت همراه با خاکشیر برای گرمازدگی و لاغری مفید است. دم کرده، مصرف خام و خیساندن در آب برگ و دانه این گیاه برای درمان سرماخوردگی، یبوست، سرفه و درد معده استفاده می شود. محل رویش گیاه معمولا در باغات در فصل بهار و تابستان می باشد.

چله کوهی (چله داغی): ضماد ریشه این گیاه مخصوص مفاصل و درد روماتیسمی می باشد. پودر ریشه این گیاه بصورت  پماد یا ضماد برای درمان تورم مفاصل، بیماری های عضلانی وشکستگی به کار می رود. جوشانده ریشه این گیاه برای زیاد کردن اسپرم، عفونت زنان، شکستگی، تنگی نفس و شقاق مقعد استفاده می شود. محل رویش این گیاه اطراف تپه ها بوده و در اواخر بهار و تابستان می روید.

دنبلان: اگر قارچ دنبلان را پاک کرده، سپس آب گیری شود و آب آن روی آتش ملایم (بخاری) گذاشته شود تا به قوام و سفتی برسد، می توان سرمه چشم تهیه کرد که برای شفای تمام بیماری های چشم مفید می باشد. این گیاه اطراف کوهپایه ها در اوایل تا اواسط بهار می روید.

رزماری (قارقا دیلی): دم کرده برگ این گیاه چاق کننده است. محل رویش این گیاه معمولا اطراف رودها در تابستان می باشد.

برگ چغندر: دم کرده و مصرف خام برگ چغندر برای درمان بیماری های مختلف، درمان لاغری و ضعف مفید است. این گیاه در مزارع کشت می شود.

شاهتره: عرق اندام هوایی شاه تره برای تقویت کبد و بیماری های پوستی مفید است. دم کرده برگ شاه تره ضد حساسیت می باشد. مصرف خام آن برای بیماری گواتر مفید می باشد. گل، میوه و دانه این گیاه برای بیماری های کبدی مفید بوده و ضد جوش است. دم کرده ساقه و برگ و یا مصرف خام آن بصورت پودر خشک شده برای درمان آلرژی و بواسیر مفید است و تصفیه کننده خون می باشد. دم کرده و جوشانده برگ، ساقه و گل این گیاه را برای درمان بیماری کبد و تصفیه خون استفاده می کنند. از دم کرده برگ و ساقه این گیاه برای افزایش اشتها، تصفیه خون، تب و حساسیت و جوش استفاده می کنند. محل رویش آن مزرعه، باغات، دشت ها و مراتع می باشد که در بهار و تابستان می روید.

اسطوخودوس یا لاواندا: دم کرده برگ و گل این گیاه برای سینوزیت و سقط جنین به کار می رود. دم کرده برگ اسطوخودوس خواب آور بوده و برای افسردگی و سردرد مفید است. دم کرده و جوشانده برگ، ساقه و گل این گیاه برای حسایت، آلرژی های سخت، سرماخوردگی، اعصاب و ایمنی بدن استفاده می شود. دم کرده برگ، ساقه و گل آن برای تقویت اعصاب، رفع حساسیت های ریوی و فشار خون بالا مفید است. پودر شده برگ، ساقه و گل آن بصورت بخور جهت میگرن یا سینوزیت بکار می رود. دم کرده گل این گیاه برای آسم، اعصاب و قلب مفید است. این گیاه در دامنه کوه سبلان اردبیل و تپه ها در فصل بهار تا پاییز می روید.

زنیان (جاحیغ): مصرف خام و جوشانده دانه این گیاه برای درمان اعتیاد، آسم، نفخ معده، بواسیر و ضعف کلیه ها به کار می رود. جوشانده و دم کرده زنیان برای ترشح اسید معده، نفخ و مشکلات گوارشی مفید است. محل رویش زنیان دراردبیل در دشت ها در فصل بهار می باشد.

 سنبل الطیب یا والرین: دم کرده ریشه و ساقه این گیاه برای درمان بیماری آرسیتمی قلبی مفید بوده و آرامبخش خیلی قوی می باشد. دم کرده ریشه سنبل الطیب برای بیماری های زنانه، رطوبت رحم، درمان استرس و میگرن استفاده می شود. ریشه این گیاه برای مشکلات اعصاب مناسب است. این گیاه در زمینهای خاکی و مناطق شمال غرب در اواخر بهار و فصل تابستان می روید.

پنیرک (اَم کومجی): برگ، ریشه، ساقه، گل و دانه این گیاه برای رفع عفونت داخلی مناسب است. دم کرده برگ و گل این گیاه ضد سرفه، نرم کننده سینه، خلط آور و برای سرما خوردگی مفید است. جوشاندن، دم کردن و خیساندن در آب برگ، ساقه، ریشه، میوه و گل برای دستگاه گوارش و رفع خلط سینه و گلو مفید است. جوشاندن و دم کردن برگ، ساقه و گل پنیرک خلط آور بوده و برای سرماخوردگی، تنگی نفس، عفونت، سرفه و مشکلات سینه مفید است. دم کرده برگ و گل این گیاه برای سرفه های مزمن، سوزش ادرار و ورم کلیه موثر است. جوشانده و دم کرده گل این گیاه برای درمان عفونت ریه وسرماخوردگی به کار می رود. از دم کرده و جوشانده برگ، ریشه، ساقه و گل این گیاه جهت اکسپکتورانت، سرماخوردگی، حساسیت های ریوی و کاهش تب مصرف می کنند. از دم کرده برگ این گیاه برای درمان بیماری آسم، آبله مرغان، تب، سرفه، سرماخوردگی و عفونت زنان استفاده می شود. دم کرده برگ، گل و میوه این گیاه برای درمان ناراحتی های ریوی مصرف می شود. این گیاه درتمام نقاط اردبیل و نواحی مرطوب وجود داشته و از بهار تا پاییز می روید.

بادرنج بویه: برگ این گیاه ضد تشنج، مقوی قلب و اعصاب و خون ساز بوده و برای تهیه شربت بکار می رود. مصرف دم کرده برگ و ساقه این گیاه آرامبخش و مقوی قلب است. دم کرده برگ این گیاه برای درمان بیماری اعصاب مفید است. از دم کرده برگ، ساقه و گل این گیاه برای رفع کابوس، ترس و وحشت های عصبی مصرف می کنند. از جوشانده و دم کرده برگ، ساقه و گل این گیاه برای درمان بیماری اعصاب معده و کم خونی استفاده می کنند. محل رویش این گیاه اردبیل فصل های بهار تا پاییز می روید.

خارخاسک: جوشانده میوه این گیاه مدر، ضد میکروب و برای سختی و سوزش ادرار، عفونت کلیه و مثانه، درد کلیه، کبد و تصفیه خون استفاده می شود. جوشانده و دم کرده ساقه و دانه این گیاه برای مشکلات کلیوی به کار می رود. عرق، جوشانده و دم کرده برگ و ساقه این گیاه برای دفع سنگ کلیه مفید است. این گیاه در مزارع اردبیل در اواخر بهار تابستان و می روید.

شنبلیله: مصرف خام برگ آن نیروبخش و برای اشخاص لاغر و بیماری قند خون (دیابت) مفید می باشد. این گیاه معمولا در باغات کشت می شود.

شوید: دم کرده و مصرف خام برگ و ساقه شوید و عرق این گیاه برای چربی خون مناسب است. برگ شوید پایین آورنده کلسترول خون، ضد نفخ و کاهنده چربی خون است. دم کرده برگ شوید ضد چربی و قند خون، شیر افزا و اشتها آور است. مصرف عرق شوید برای بهبود بیماری دیابت مناسب است. این گیاه در مزارع و باغات در فصل بهار و تابستان می روید.

نعناع: دم کرده و مصرف خام برگ نعناع برای نفخ، بوی بد دهان و دل درد مفید بوده و هضم کننده غذا است. دم کرده و مصرف خام برگ، ساقه، گل و میوه آن برای بیماری های دستگاه گوارش مناسب است. دم کرده برگ آن برای رفع اسهال و استفراغ، معالجه بواسیر، نفخ و سکسکه مفید می باشد. عرق نعناع ضد نفخ معده و درد شکم می باشد. محل رویش این گیاه مزارع و باغات اردبیل در فصل بهار و تابستان می باشد.

یونجه: دم کرده برگ یونجه مقوی و بالا برنده سیستم ایمنی بدن و برای استخوان بندی مفید می باشد. مصرف خام برگ یونجه برای درمان چربی خون مفید است. یونجه در فصل های بهار و تابستان در مزارع می روید.

ذرت: جوشانده و دم کرده کاکل ذرت مدر و برای درمان روماتیسم و سنگ کلیه مصرف می شود. مصرف دانه پخته ذرت قند خون را کاهش می دهد و برای بیماری دیابت مناسب است. این گیاه در اردبیل و مغان در فصل تابستان می روید.

هوفاریقون: جوشانده و دم کرده برگ، ساقه و گل این گیاه آرامبخش می باشد.

چای کوهی(توک لیجه): دم کرده برگ و ساقه آن برای سرما خوردگی مفید است. دم کرده گل این گیاه خواب آور، مقوی و برای سرماخوردگی، عفونت های دستگاه ادراری و تقویت اعصاب مفید بوده و خلط آور و ضد عفونی کننده قوی می باشد. جوشانده و دم کرده برگ، ساقه و گل این گیاه ضد عفونت و مقوی اعصاب می باشد. دم کرده برگ، ساقه و گل چای کوهی را برای عفونت مجاری تنفس مصرف می کنند. از دم کرده برگ این گیاه برای تقویت اعصاب، استرس، تنظیم خواب و عفونت های زنانه استفاده می کنند و همچنین قاعده آور و خون ساز می باشد.مصرف دم کرده ساقه و گل این گیاه آرامبخش و ضد عفونت داخلی می باشد. این گیاه در ارتفاعات اردبیل، کوهپایه ها، مراتع و دشت ها در بهار (اردیبهشت)، اواسط تابستان، و خردادمی روید.

گلنار فارسی: جوشاندن و دم کردن برگ و گل این گیاه برای عفونت زنانه به کار می رود.

افسنطین: دم کرده برگ، ساقه و گل این گیاه برای دفع کرم روده مفید است. دم کرده برگ آن ملین، اشتها آور و صفرا بر بوده و برای تسکین درد و بیماری قلبی مناسب است.

گل صدف: مصرف خام و دم کرده گل این گیاه برای ناراحتی های عصبی مفید می باشد.

پولک (خرگوشک، دوشان قولاغی): دم کرده برگ این گیاه خلط آور بوده و برای درمان عفونت، خارش بدن، سینوزیت، تقویت حافظه و بیماری کبدی مفید می باشد. جوشانده و دم کرده برگ، ساقه و گل پولک ضد عفونت و التهاب می باشد. از دم کرده برگ و ساقه این گیاه برای درمان سرماخوردگی، عفونت های داخلی، ریوی و ادراری استفاده می کنند. محل رویش این گیاه در دشتها، دامنه کوهها و فندقلو در فصل بهار تا پاییز می باشد.

گل ماهور: دم کرده برگ و گل این گیاه را برای درمان سرفه و سرماخوردگی به کار می برند. این گیاه در اردبیل در فصل تابستان می روید.

ترشک: جوشاندن، خیساندن در آب و دم کردن برگ، ریشه، ساقه، دانه و گل ترشک تصفیه کننده خون است و برای لاغری و تنظیم فشار خون بکار می رود. جوشانده و دم کرده میوه و دانه آن ضد خارش و سرد کننده کبد است. مصرف خام برگ، گل و میوه این گیاه برای درمان بیماری غلظت خون مفید است. دم کرده برگ این گیاه برای درمان بیماری کلیوی، عفونت ادراری و پروستات استفاده می شود و نیز آرامبخش می باشد.

بابا آدم: جوشانده ریشه این گیاه برای دیابت، بیماری های پوستی، سنگ کلیه، کبد و تصفیه خون مناسب بوده و ضد عفونی کننده است. جوشانده و دم کرده برگ، ریشه و ساقه آن برای درمان نقرس مفید است. دم کرده برگ این گیاه برای درمان بیماری کبدی مفید بوده و بصورت ضماد نیز استفاده می شود. این گیاه در اردبیل  در فصل بهارمی روید.

پونه کوهی: دم کرده برگ پونه برای درمان عفونت گلو و سینه به کار می رود و همچنین خلط آور قوی و ضد اسهال می باشد. این گیاه در اردبیل و کوههای اطراف در بهار می روید.

بوقناق یا چاخرتیکانی: جوشانده ساقه این گیاه برای دیابت مفید است. جوشانده، دم کرده و عرق برگ و ساقه این گیاه برای درمان بیماری قند خون و افت پلاکتها استفاده می شود. محل رویش این گیاه شیران، مراتع و مزارع در بهار و تابستان می باشد.

خارمریم: دم کرده ساقه، گل و میوه خار مریم برای درمان سیروز کبدی و نارسایی آن استفاده می شود. جوشانده دانه تصفیه کننده خون بوده و برای بیماری کبدی و سنگ صفرا مفید می باشد. محل رویش این گیاه دشتها، اطراف مزارع و زمان رویش آن اواخر بهار می باشد.

کتیرا: خیسانده میوه کتیرا مسکن درد کلیه و مثانه، رقیق کننده خون، ضدسرفه، نرم کننده سینه و گلو، برطرف کننده گرفتگی صدا، نرم کننده و شفاف کننده پوست و ضد موخوره می باشد. این گیاه در اردبیل می روید.

گل گندم: دم کرده گل این گیاه ادرار آور بوده و برای رفع سرماخوردگی، رفع سرفه و بیماری های سینه به کار می رود. دم کرده برگ، ساقه و گل برای درمان کم سویی چشم و سرماخوردگی مفید است. محل رویش این گیاه اطراف مزارع و زمان رویش اواخر بهار می باشد.

گندم: دم کرده چلتیک گندم و مصرف خام آن باعث تقویت موی سر و جلوگیری از ریزش مو می گردد. این گیاه در مزارع در فصل تابستان می روید.

خارشتر: از جوشانده ساقه خارشتر برای درمان سیاه سرفه، تب و لرز، دفع سنگ صفرا، رفع عفونت و سنگ کلیه و مثانه استفاده می شود. همچنین دم کرده ساقه این گیاه ادرار آور و دفع کننده سنگ کلیه و عفونت می باشد. این گیاه در مزارع اردبیل در اواخ ربهار و تابستان می روید.

مرزه: دم کرده برگ این گیاه تسهیل کننده عمل هضم، مدر، باد شکن، برطرف کننده اسهال های سخت، مسمومیت ها و ضد انگل می باشد. برگ، ساقه و گل گیاه مرزه کوهی آنتی بیوتیک طبیعی بوده و مدر است.

چوغان (اجریک، اشنان): جوشانده ساقه چوغان برای کیست رحم و عفونت داخلی و ادراری مفید است. برگ، ساقه و گل این گیاه در درمان عفونت بدن مخصوصاً رحم استفاده می شود. مصرف جوشانده برگ و ریشه این گیاه برای درمان عفونت زنان و بیماری کبد مفید بوده و ملین و انرژی زا نیز می باشد. همچنین جوشانده و دم کرده ساقه و گل این گیاه را برای درمان عفونت رحم و کیست تخمدان مصرف می کنند. این گیاه در اردبیل در دامنه کوهها، دشتها و جاهای گرمسیر (دشت مغان) در بهار و تابستان می روید.

گل گون (گل پشتی): دم کرده گل این گیاه ملین، ضد سرفه و ضد اسهال است و برای درمان بواسیر، دفع سنگ کلیه و مثانه مفید می باشد. این گیاه دراردبیل و کوه های باغرو در اواخر تابستان می روید.

دم اسب: مصرف ساقه این گیاه به صورت دم کرده و خیسانده در آب برای درد کلیه و پروستات مفید می باشد. دم کرده برگ و ساقه آن مدر و دفع کننده سنگ کلیه می باشد. محل رویش این گیاه در اردبیل در کنار جویبارها در بهار و تابستان می باشد.

قره قات: جوشانده میوه قره قات پایین آوردن قند، چربی و فشار خون است. دم کرده میوه و دانه برای تصفیه و رقیق کردن خون مفید می باشد. دم کرده برگ و میوه قره قات برای درمان بیماری قند، فشار و چربی خون و پروستات استفاده می شود.

خرگوشک: مصرف برگ، ساقه و گل این گیاه بصورت دم کرده و خیسانده در آب دفع کننده عفونت و آنتی بیوتیک می باشد. این گیاه در اردبیل در فصل بهار می روید.

پرسیاوشان: مصرف برگ و ساقه به صورت دم کرده و خیسانده در آب، برای کلیه و کبد مفید و برطرف کننده عفونت می باشد. این گیاه در اردبیل در فصل بهار می روید.

زوفا: جوشانده و دم کرده گل زوفا برای سرماخوردگی، سرفه و گلو درد مفید می باشد و خلط آور قوی است. برای درمان انواع آنفولانزا، حساسیت ریه و سرفه از جوشانده و دم کرده ساقه و گل این گیاه استفاده می شود. این گیاه در اردبیل در فصل بهار تا پاییز می روید.

زیره سبز: مصرف جوشانده و دم کرده دانه این گیاه ضد نفخ و چربی سوز می باشد. این گیاه در اردبیل فصل بهار می روید.

گل همیشه بهار: مصرف دم کرده گل همیشه بهار قاعده آور است. این گیاه در اردبیل فصل بهار تا پاییز می روید.

بهارنارنج: جوشانده، دم کرده، عرق و شربت این گیاه برای رفع خستگی مناسب است. دم کرده گل بهار نارنج برای درمان لکنت زبان، اعصاب، استرس و وسواس مفید می باشد.

برگ سنا: جوشانده و دم کرده برگ سنا برای درمان یبوست به کار می رود. محل رویش آن گلخانه و مزرعه در هر چهار فصل می باشد.

بارهنگ یا بیزوشا: مصرف دانه بارهنگ به صورت خیسانده در آب خلط آور بوده و برای درمان اسهال ، تقویت روده و معده مفید است. جوشانده، دم کرده و خیسانده برگ، ریشه و دانه آن در آب نرم کننده سینه، برطرف کننده سرفه و خارش گلو است و همچنین ضد التهاب کلیه و مثانه، ضد اسهال و تصفیه کننده خون می باشد. دم کرده برگ و دانه این گیاه برای درمان درد معده، سرفه، بیماری کبدی و پوکی استخوان استفاده می شود و آرامبخش نیز است. دم کرده و خیسانده برگ گیاه خلط آور بوده و برای درمان بیماری روده، سرفه و یبوست مناسب است. در اردبیل در بهار می روید.

فلوس: دم کرده و خیسانده ساقه فلوس در آب برای درمان یبوست مصرف می شود. خیسانده میوه و دانه این گیاه برای درمان بیماری روده و دستگاه گوارشی مصرف می شود. این گیاه در مزرعه در هر چهار فصل می روید.

گل محمدی: مصرف دم کرده گل آن ضد افسردگی، مقوی قوای بدن و آرامبخش می باشد. در اکثر مناطق استان در فصل بهار و تابستان موجود است.

هزار چشم: برای رفع اختلالات خواب و آرام بخشی از دم کرده گل و دانه این گیاه استفاده می شود و در ارتفاعات استان اردبیل می روید.

بید گیاه (چایر یا مرغ): جوشانده ریشه این گیاه باز کننده عروق قلب و دفع کننده رسوبات رگ می باشد. مصرف جوشانده و دم کرده ریزوم یا ریشه این گیاه برای درمان بیماری قلبی وقند خون مناسب است. همچنین برای درمان بیماری قلبی-عروقی و سنگ کیسه صفرا از جوشانده و دم کرده برگ، ریشه و ساقه این گیاه استفاده می شود. این گیاه در مزارع و مراتع اکثر مناطق استان در فصل بهار تا پاییز می روید.

عروسک پشت پرده: از دم کرده میوه این گیاه برای کیست رحم و تخمدان و نیز شست و شوی رحم استفاده می شود. در اکثر مناطق استان این گیاه در شهریور ماه می روید.

شقایق: مصرف دم کرده گل این گیاه آرام بخش می باشد. دم کرده میوه شقایق را برای رفع بیماری برونشیت مصرف می کنند. دم کرده برگ این گیاه برای درمان بیماری اعصاب و بی خوابی مفید است. در مراتع و اکثر مناطق استان در فصل بهار در خرداد ماه می روید.

آلوئه ورا: استفاده از ماسک برگ این گیاه برای درمان لک و جوش صورت و بصورت خوراکی برای درمان یبوست و قند خون به کار می رود.

بابونه اروپایی یا گاو وحشی: دم کرده برگ، ساقه و گل این گیاه برای تقویت سیستم ایمنی بدن و اعصاب، اشتها آوری، درمان لک پوست و ریزش مو به کار می رود.

قاپاخلیجا (قدومه): جوشانده و خیسانده میوه این گیاه در آب برای تقویت کبد، کاهش سرفه های خشک و تصفیه خون استفاده می شود.

زیره (کروله): جوشانده میوه این گیاه ضد نفخ، کاهنده چربی و افزایش دهنده شیر مادران است و برای درمان بیماری کبدنیز مفید می باشد. همچنین زیره به عنوان چاشنی غذا هم به کار می رود.

اشنان (چوبک): مصرف برگ، ریشه و ساقه این گیاه به صورت جوشانده و خیسانده در آب برای درمان عفونت های داخلی، برخی کیست های زنانه و شستشوی مجاری ادرار مفید می باشد.

مخلصه: جوشانده ساقه، گل و میوه این گیاه برای رفع کیست و عفونت به کار می رود. این گیاه در اردبیل فصل تابستان می روید.

زالزالک وحشی (کیللک): جوشانده میوه این گیاه برای درمان بیماری قلبی و عروقی استفاده می شود. این گیاه در اردبیل فصل بهار تا پاییز می روید.

ریشه سوسن: جوشانده و دم کرده ریشه این گیاه برای درمان لوزه کودکان و گوشت آوری محل زخم استفاده می شود و نیز داروی مکمل سرماخوردگی می باشد. این گیاه در اردبیل فصل بهار تا پاییز می روید.

تخم گشنیز: دم کرده دانه یا تخم گشنیز برای درمان سرفه مفید است.

لپه: لپه را درون مقداری آب جوشانده وقتی آب غلیظ شد، آب آن را بنوشند. جوشانده دانه لپه برای درمان سرفه و سیاه سرفه مفید می باشد.

سیر: مصرف خام سیر برای رفع عفونت روده مفید است و خاصیت ضد سرطانی دارد. در باغات فصل تابستان می روید.

پوست انار: قرار دادن پوست انار بر روی دندان برای تسکین درد و رفع عفونت آن مفید است.

ترب سفید: مصرف خام میوه آن برای درمان بیماری قند خون مناسب می باشد. در باغات و فصل پاییز می روید.

شلغم: مصرف شلغم پخته برای بهبود عفونت گلو و بدن به کار می رود. در مزارع فصل پاییز می روید.

هویج: درمان بیماری: مصرف خام میوه هویج برای رفع یبوست خوب است، همچنین مصرف آب هویج برای درمان ضعف چشمی مناسب است. در باغات تمام فصل می روید.

گردو: مصرف دم کرده برگ درخت گردو برای بیماری قند مفید است. همچنین برای درمان بیماری قند خون می توان پوست گردو را درون سرکه گذاشته و بعد از دو هفته مصرف کرد. گردو در باغات کشت می شود.

انجیر: مصرف خام انجیر برای رفع یبوست به کار می رود. در مغان فصل تابستان می روید.

گیوی: مصرف خام میوه گیوی برای رفع عفونت روده استفاده می شود. این گیاه در خلخال در فصل پاییز می روید.

پیاز: پختن و کباب کردن پیاز و گذاشتن آن روی دمل چرکین (چیبان) مفید است.

آلبالو: دم کردن میوه آن برای رقیق کردن خون مفید بوده و ضد صفرا می باشد. آلبالو در باغات نمین، مشگین، هیردر فصل بهار و اوایل تابستان میوه می دهد.

اسفناج: مصرف خام برگ و ساقه گیاه برای رفع کم خونی به کار برده می شود. این گیاه در باغات در تمام فصول می روید.

عدس: مصرف عدس پخته برای درمان بیماری کم خونی مفید است. در مزارع در تابستان می روید.

سیاه دانه: مصرف خام دانه آن باعث جلوگیری از ورم تومور می شود. این گیاه در باغات و در فصل تابستان می روید.

جو: دم کرده دانه جو برای درمان مشکلات عصبی به کار می رود. این گیاه در مزارع و در فصل تابستان می روید.

زعفران: دم کرده گل زعفران ضد سرفه و مقوی معده است.این گیاه در مغان، خلخال و نمین کشت می شود.


نویسنده: سیده یلدا رئیسی ساداتی


1394/11/12

 6:23:33 PM